GEBELİK (HAMİLELİK) BELİRTİLERİ VE GEBELİK HESAPLAMA
Doğurganlık çağı 20-35 yaşlar arası kabul edilir.Gebeliğin ilk bulgusu düzenli adet gören bir kadında beklenen adet gününün gecikmesidir. Ancak herzaman her adet gecikmesi gebelik anlamına gelmez.Mevsimsel değişimler, stress ,yorgunluk ,ateşli hastalıklar ağrı kesiciler gibi bir çok faktör adet gecikmelerine yol açar.Gebeliğin en önemli belirtisi adet gecikmesidir. Ancak her adet gecikmesi gebelik anlamına gelmez. Yaşam tarzındaki herhangi bir değişiklik, çeşitli rahatsızlıklar, diyet, psikolojik durum değişiklikleri, stres gibi pek çok faktör adet gecikmesine neden olabilir. Planlanan gebelik öncesi her anne adayı herhengi bir sorununun olup olmadığını anlamak için muayeneden geçmelidir.Gebelik spermin yumurtayı döllemesi ile başlar.Birbirini takib eden birçok mucizevi olaydan sonra tubalardaki yolculuğunu yaklaşık bir haftada tamamlayan bebek rahme ulaşır. Burada yuvalanarak doğuma kadar olan misafirliğini burada sürdürür. Gebelik süresi gerçekte 38 haftadır.Ancak belli bir tarih olması açısından gebe kalınan gün değil son adet tarihi esas alınarak hesaplamalar yapılır. Bu nedenle gebelik 40 hafta veya 280 gün veya 9 ay 10 gün olarak belirtilir.
Bebeğin doğum tarihi nasıl hesaplanır ?
HESAPLAMADA SON ADET TARİHİ ESAS ALINARAK BU TARİHE 7 GÜN EKLENİR 3 AY GERİYE GİDİLİR. Örnek son adet tarihi 10.06.2007 ise doğum 17.03.2008 de olacaktır.Ancak bu mutlak tarih olmayıp.hesaplanan bu tarihin bir hafta öncesi ve sonrası doğumun olabileceği zaman dilimi olarak kabul edilir.Bebeklerin çoğu bu zaman diliminde doğar.37 haftadan önce prematür, 42 haftadan sonra postmatür kabul edilirler ki bu durum hem anne hemde bebek açısından birçok riskleri beraberinde taşır.
Gebeliğin (Hamileliğin) belirtileri nelerdir?
Adet gecikmesi,meme hassasiyeti ve dolgunluğu, sık sık idrar yapma,halsizlik ,bulantı bazen kusmalar,çabuk yorulma karında büyüme,halsizlik gibi bulgular muhtemel gebelik belirtileridir.Gebelik testleri pozitifleşir.
Gebeliğin kesin bulguları
Günümüzde gebeliğin kesin bulgusu ultrasonografi ile görerek gebeliği ispatlamaktır.Gebelik testleride oldukça güvenilirdir.Bazı yumurtalık tümörleri hariç genelde sadece gebelikte pozitif çıkar.Kanda yapılan testler adet görülmesi gereken günlerde pozitif çıkabilir.Ancak yinede 2-3 gün beklemekte fayda vardır.İdrarda yapılan hassas testler de yine beklenen adet tarihi 3 gün geçtikten sonra pozitif çıkabilir. Piyasada satılan ve kişinin kendi kendine uyguladığı testlerin güvenilirliği laboratuardakilere oranla biraz daha düşüktür. Bu nedenle adet gecikmesi olan ve kendi kendine yaptığı test negatif çıkan kadınlar da hekimlerini konu hakkında bilgilendirmelidirler..
Gebelik öncesi muayene
Anne olmaya karar verildiğinde ilk yapılması gereken gebeliği takip etmesi istenilen hekim ile temasa geçmek ve muayeneye gitmektir. Gebelik öncesi muayenenin birtakım amaçları vardır. Sağlık durumu ile iligili amaçların dışında sizin hamileliğinizi takip etmesini ve doğumunuzda eşlik etmesini arzu ettiğiniz hekiminizi tanımanız ve pozitif diyalog kurmanız açısından da bu ilk ziyaret son derece önemlidir. Doktorunuzla kuracağınız diyalog hamilelik takiplerinin önemli bir detayıdır. Muayenenin ilk aşaması görüşmedir. Doktorunuz ilk önce sizi tanımaya çalışacaktır. Yaşınız, mesleğiniz, kaçıncı evliliğiniz olduğu gibi sizin için önemsiz görünebilecek bazı bilgiler doktorunuza önemli ipuçları verebilir. Bunlardan mesleğiniz özellikle önemlidir. Meslek ile ilgili faktörler genel sağlık durumu dışında hamilelikte de zararlı olabilmektedir. Doktorunuz daha sonra sistemik bir hasatalığınızın olup olmadığını (kalp hastalığı, diabet, karaciğer hastalığı, böbrek hastalığı gibi) tesbit edecektir. Bu hastalıklar hamileliğin size zarar vermesine neden olabileceği gibi bebeğinizin sağlıklı gelişimine engel olabilir. Sistemik hastalıklar gözden geçirildikten sonra sıra daha spesifik olan jinekolojik hastalıklara gelir. Miyom, yumurtalık kisti, endometriozis gibi hamileliğe engel olabilecek durumların varlığına yönelik ipuçları aranır . Daha önceden bu tür durumların varlığı tespit edilmiş ise uygulanan tedaviler ve sonuçları ile ilgili bilgi edinilir. Bazı jinekolojik hastalıklar ve enfeksiyonlar hamile kalmada güçlüğe ya da hamile kalındığında düşüklere neden olabildiğinden jinekolojik öykü son derece önemlidir. Daha önceden yaşamış olduğunuz hamilelikler ile bunların sonuçları ile ilgili bilgiler de önemli ipuçları verebilir. Eğer daha önce doğum yaptıysanız bebeklerin doğum haftaları, doğum kiloları, doğum şekli, eylem ve doğum sırasında yaşananlar sorgulanır ve değerlendirilir. Daha önceden tekrarlayan düşükler, sakat ya da ölü doğumlar varsa doktorunuzun yeniden hamile kalmanıza izin vermeden önce bunların nedenlerini araştırması ve gerekiyorsa tedavi etmesi gereklidir. Yine ilk görüşmede ailede genetik hastalıklar olup olmadığı beslenme ve sigara ,alkol, uyuşturucu gibi alışkanlıklarının var olup olmadığı tesbit edilir. Devamlı kullanılan ilaçları ve allerjik olup olmadığı sorgulanır.
Muayene
Bu jinekolojik muayenede normal muayeneden farklı bir işlem yapılmaz.
Muayenede enfeksiyonlar ve transvajinal ultrasonografi ile rahim ve yumurtalıkların durumu değerlendirilir. Myom, kist, endometrioma varlığı araştırılır. Muayenenin son aşaması boy,kilo ve tansiyon ölçümüdür..
Alınmamışsa smer alınmalıdır.
Laboratuvar incelemeleri
Rutin testler aşağıda listelendiği gibidir.
Tam kan sayımı
Tam idrar tahlili
Açlık ve tokluk kan şekeri
Rutin Biokimya testleri(üre ,kreatinin,SGOT,SGPT,kan yağları)
Serolojik testler(HIV,HCV,HbsAg,Anti Hbs)
Anne ve babanın kan grupları
Kızamıkcık ve toxoplazma testi genelde rutin olarak önerilmemektedir.Ancak yapılmasında da herhangi bir sakınca yoktur.
Gebelik varlığı ne kadar erken öğrenilirse gebelik ile ilgili bakıma o kadar erken başlanabilir. Bu nedenle adet gecikmesi olan her kadın vakit kaybetmeden gebelik testi yaptırmalıdır.
Gebelikle (Hamilelikle) birlikte ruhsal değişiklikler meydana gelir mi?
Gebelik başladığında annede ruhsal durumda bazı değişimler görülebilir.Bu genelde sinirlilik ,alınganlık, ağlama krizleri gibidir.Aynı şekilde baba adayında da bazı değişiklikler görülebilir. Eşinin durumu hakkında endişeler taşıyabilir. Bu nedenle çiftler konunun uzmanı olan bir doktordan yardım alabilirler
Bebek hareketleri ilk ne zaman hissedilir ?
Bebek hareketleri daha once doğum yapmışlarda 16-17 gebelik haftalarında, doğum yapmamışlarda ise 20. haftada hissedilir.
Hamileler ne sıklıkta doktor kontrolü gereklidir ?
İlk olarak gebe kalındığı anlaşılır anlaşılmaz yada düzenli adet gören bir kadında adet gecikmesi olduğunda mutlaka doktora gitmek gerekir.Benim önerdiğim rutin takip genelde 4-5 hafta aralarla yapılmalıdır. Ancak 8.,12.,22.,32.,ve36. hafta muayeneleri bebeğin gelişimini değerlendirmek açısından özellikle önemlidir.Daha sonra 38 ve 39 haftalarda birer değerlendirme daha yapılır.Bu muayenelere ayrıca NST denilen ve bebek kalp atımı ve hareketlerinin değerlendirildiği testler de eklenmelidir.
Bebeğin cinsiyeti ne zaman tespit edilir veya ultrasonografi ile görülür?
Bebeğin cinsiyeti olustuğu anda zaten genetik olarak bellidir.Bebeğin cinsiyetini belirleyen sadece ve sadece babadan gelen sperm dir.Bu sperm y kromozomu taşıyorsa bebek erkek, x kromozomu taşıyorsa bebek kız olacaktır.Dış genital sistem 14.gebelik haftasından itibaren görünür hale gelir ancak bunun ultrason ile tanınması genellikle 16 ,17 haftalarda olur. Erkek bebek daha erken tanınabilir. Kız bebek ise biraz daha geç (18-19 hafta) tanınır. Bebeğin pozisyonu da önemlidir. Eğer bebek ters duruyorsa cinsiyet görülemeyebilir. Bazen de doğuma kadar cinsiyet tesbiti mümkün olmaz.
Hamileliğin AY AY panaroması
Her kadının hamileliği kendine özgü bir seyir izler. Bu nedenle, aşağıda sunacağımız bilgileri, yalnızca genel bir kılavuz olarak değerlendirmelisiniz. İşte ay ay hamilelik...
Birinci Ay
Fiziksel değişimler: Döllenmiş yumurta rahim iç duvarına tutunur. Adet kanamaları kesilir, memeleriniz ağrımaya başlar, kendinizi yorgun hissedersiniz. Bu dönemde bulantı ve kusmaların yanı sıra aşermek de yaygın görülen durumlardandır. Sık sık tuvalete gitmeye başlarsınız. Cenin gelişimi- Hücreler bölünüp çoğalarak cenini oluşturmaya başlar.plasenta ve rahim içinde onu sarmalayan amniyotik kese oluşmaya başlar. Yapılması gerekenler- Hamileliğinizin kesin tespiti için gebelik testi yapın veya yaptırın. Doktorunuza başvurun. İlk doktor ziyaretinizde şunlar yapılacaktır:
� genel sağlık kontrolu ve dahiliye muayenesi,
� şeker hastalığına karşı idrar testi,
� kan grubunuzun tesbiti, anemi ve enfeksiyöz virüslere karşı kan testleri.
Bu arada, sağlıklı ve dengeli beslenmenize dikkat etmeyi ve her gün folik asit almayı sürdürmelisiniz. Sigara içiyorsanız bırakmalısınız. Çünkü sigara, prematüre doğum veya eksik kilolu bebek doğumu tehlikesini artıracaktır.
İkinci Ay
Fiziksel değişimler: Bu dönemde bulantı ve kusmalar devam eder; muhtemelen kendinizi yorgun hissetmeniz de sürer.
Bebeğin gelişimi: Bebek biçimlenmeye başlar. Teni ve sinir sistemi oluşur; kalbi çarpmaya başlar. Kulakları, gözleri, ağzı, kolları ve bacakları belirmeye başlar.
Yapılması gerekenler: Hamileliğinizin bu döneminde içinizi rahat tutmalı, yeterince dinlenmelisiniz. Sağlıklı ve dengeli beslenmenizi sürdürürken hafif egzersizlerinizi de sürdürmelisiniz.
Üçüncü Ay
Fiziksel değişimler- Üçüncü ayın sonunda hamileliğiniz dışardan belli olmaya başlar. Rahminiz leğen kemiğinizin üzerinden hissedilebilir. Yorgunluk hissiniz, bulantı ve kusmalar azalır. İdrar yollarınızdaki değişim nedeniyle daha sık görülen sistitten korunmak için bol su içmeniz gerekir. Bu tedbire rağmen yine de sistite yakalanırsanız, doktorunuz veya ebeniz sistit tedavisi için size yardımcı olacaktır. Bebeğin gelişimi: Parmakları belirir. Böbrekleri idrar üretmeye başlar. Dudakları oynar; başı döner. Yapılması gerekenler: Bebeğinizin büyüklüğünü ve konumunu incelemek amacıyla ultrasound görüntüsü alınır. Bu aşamada, belki de bebeğinizi ilk kez görebilirsiniz.
Dördüncü Ay
Fiziksel değişimler: Üzerinizde bir bahar tazeliği hissedersiniz. Teniniz ve saçlarınız son derece canlı görünür; yorgunluk hissiniz epeyce azalır. Bebeğin gelişimi: Gözleri, kulakları ve burnu artık iyice gelişmiştir. İskeleti sertleşmeye başlar; vücudunun kemiklendiğini hissedersiniz. Cinsel organları ve tat alma hücreleri gelişir. Yapılması gerekenler: Bu ay bir ultrasound daha çekilebilir. Ayrıca, mongolizme neden olan Down Sendromu kontrolu da yapılabilir.
Beşinci Ay
Fiziksel değişimler: Bebeğinizin kıpırdandığını hissetmeye başlarsınız. Sırt ağrısı, kramplar, varis -damar şişmesi- gibi küçük şikayetleriniz olabilir. Bebeğin gelişimi: Bebek artık duyabilir, ama gözleri hala kapalıdır.
Altıncı Ay
Fiziksel değişimler: Bu ay da kendinizi iyi ve enerji dolu hissedersiniz. Bebek büyür ve idrar torbanıza basınç yapmaya başlar. Bu nedenle, tuvalete daha sık gidersiniz. Bebeğin gelişimi: Kasları ve organları hızla gelişir. Tırnakları oluşur.
Yedinci Ay
Fiziksel değişimler- Bebeğinizin tekmelediğini ve bir taraftan öbür tarafa döndüğünü hissedersiniz. Bebeğin gelişimi: Bebeğin gözleri açılmıştır; kirpikleri oluşmaktadır. Hareketlerinin, soluk alıp vermesinin ve yutkunmasının ritmi düzene girer. Yapılması gerekenler: Çalışıyorsanız, artık yavaş yavaş doğum iznine hazırlanmalısınız.
Sekizinci Ay
Fiziksel değişimler: Rahminiz karın boşluğunuzu iyice doldurur; kaburgalarınızın altına kadar ulaşır. Bebeğinizin egzersiz hareketleri daha güçlü ve hissedilir bir hale gelir. Bebeğin başı, soluk alıp vermesi daha rahat olacağı için, kasığınıza doğru iner. Bebeğin gelişimi: Tırnakları parmak uçlarına kadar uzamıştır. Bebeğin ağırlığı artar. Artık baş aşağı durmaya başlar. Birçok bebek, yaşamlarını sürdürebilmek için bu ayda doğmaya başlar. Yapılması gerekenler: Hamileliğinizin son haftalarına girmektesiniz. Bu yüzden, acil bir durumda . Telaşa kapılmamak için, bu ay başında, hastaneye götüreceğiniz valizinizi hazırlayıp kapıya yakın bir yere koymalısınız.
Dokuzuncu Ay
Fiziksel değişimler: Memeleriniz süt üretmeye başlar. Bebeğin gelişimi: Bebek daha da büyümüştür; bu nedenle daha az hareket eder. Beyin faaliyetleri ve bilinci iyice gelişmiştir. Göz hareketleri birbiriyle uyumludur; görüşü gelişmiştir. Hamilelik şikayetleri gebelik sorunları
Geblik dönemi hiç bir zaman sıfır yakınma ile rahatça geçirilecek bir dönem değildir.Gebeliğin mekanik ve hormonal yansımaları az yada çok mutlaka yaşam konforunu azaltan şikayetlere yol açacaktır. Bunları başlıklar halinde inceleyelim
+ BULANTI
Hamileliğin en önemli belirtilerinden biri bulantıdır.Az yada çok her hamile kadında bulantı görülür. Bulantıların en belirgin olduğu dönem 7. gebelik haftası civarıdır.Eğer bu sadece bulantı olarak kalıyorsa tedavi gerekmez.Fakat bu duruma kusmalar eklenmişse ve kilo kaybı varsa mutlaka tedavi edilmelidir.Bulantılar bilhassa sabahları daha belirgindir.13-14. gebelik haftasına kadar sürebilir.Sonra kendiliğinden geçer.Bu haftadan sonra görülen bulantıların sebebi gebelik dışı faktörler olabilir.Gebelikte kokulara karşı hassasiyet artışı ve gebeliği koruyan hormonal değişimlerin vücuttaki etkisi bu durumun sebebi olarak kabul edilmektedir.
+ İŞTAH
Hâmile kadınlarda iştah değişimleri sıkça görülür. Bu genellikle artış şeklindedir. Bazen garip yeme alışkanlıkları gelişebilir.Örneğin toprak, kil gibi yenmesi uygun olmayan yiyecekler ya da mevsiminde bulunmayan örneğin kışın karpuz isteme gibi .Gebe yeme konusunda çok fazla baskı altına alınmamalı ancak aşırı kilo almasına neden olabilecek unlu ,şekerli gıdalar aşırı baharatlı ,tuzlu ve acı yiyecekler kısıtlanmalıdır.Gaz yapıcı ve yağda kızartılmış yiyecekler de rahatsızlık hissi verebileceğinden yine sınırlı miktarda tüketilmelidir.Meyve,sebze,salatalar,et,balık,tavuk,sulu gıdalar,süt ve süt ürünleri açık çay serbesttir.Bu tip gıdalar kabızlığın önlenmesindede faydalıdır.
+ SIK İDRARA ÇIKMA
Bilhassa gebeliğin ortalarından itibaren idrar çıkmasına belirgin bir artış olur.Bunun sebebi böbreklerin %50 oranında daha fazla idrar yapmasıdır.Son aylarda bebeğin büyümesi ve idrar kesesinin kapasitesinin azalmasıyla hem daha fazla idrar yapılır ve idrara gitme sıklığı çok artar .Bu tümüyle gebeliğin kendi tabiatında olup tedavi gerektirmez.Ancak idrar yaparken yanma hissi oluyorsa bu idrar yolu enfeksiyonu bulgusu olabilir.
+ BACAKLARDA VARİS
Gebelikte artmış karın içi basınç nedeniyle damarlar baskı altında kalır.Bu nedenle bacaklarda ve vücudun çeşitli yerlerinde kan damarları görünür hale gelir.Bu durum doğumdan sonra büyük oranda geriler.Bazen kısmen de olsa kalıcı olabilir.Tekrarlayan gebeliklerde bu durum gittikçe ağırlaşabilir.Gebelik süresince fazla ayakta durmak istirahat sürelerini uzun tutmak ve mümkün olduğunca bacakları yatarken yastıkla desteklemek faydalıdır.Varis çorabı genelde tavsiye edilmez.Bunun yerine kısa yürüyüşler daha iyidir.
+ HEMOR0ID
Kabızlık ve artmış karın içi basıncı anüs çevresinde memebaşı gibi çıkıntılar oluşturabilir.Bunlar ağrılı ve bazen kanamalı olabilir.Çok rahatsızlık verebilir.Doğumla birlikte genellikle gerilerler.Bazen doktorun müdahalesini gerektirecek kadar rahatsızlık verici olabilirler.
+ NEFES DARLIĞI
Eğer altta yatan herhangibir kalp yada akciğer hastalığı yoksa bu durum bilhassa gebeliğin son haftalarında normaldir.Fazla kilo alınmışsa ya da bebek iriyse daha sık görülür.Çünkü akciğerler ve kalp sıkıştırılmaktadır.Bu durum doğumdan sonra geçer.Yorucu işlerden uzak durmalıdır.
+ KÜÇÜK AKINTILAR
Sulu bir akıntı tüm gebelik boyunca normaldir.Vajeni enfeksiyonlara karşı koruyucu etkisi de vardır.Akıntı kokulu ise kaşıntı yapıyorsa ya da beyaz parçacıklar halinde geliyorsa bu enfeksiyon bulgularıdır.Tedavi edilmelidir.
DİKKAT: Hâmileliğin ikinci yarısında idrara çıkıldığı zaman idrar yollarında yanma hissedilir, idrarın rengi de değişir ise; bu ciddi bir rahatsızlık işaretidir. Aynı zamanda mide bulantısı, baş dönmesi, beyin arka bölümünde ağrı ve göz kararması da var ise; mutlaka doktora gidilmelidir. Bu belirtiler, "hâmilelik toksemisi" dediğimiz ciddi bir hastalığın işaretleridir.